Wat begon het lief, mijn bezoek aan het literaire festival Crossing Border! Een persbalie met twee servicegerichte dames, waarvan de een bevestigde dat ik op de gastenlijst stond en me daarna, bij het om mijn pols binden van het festivalbandje, vroeg; ‘Zit-ie zo goed? Niet te strak?’ Vervolgens kreeg ik een programma in mijn handen gedrukt, met een heldere tekening van waar zich welke zaal bevond en welke shows er zich hoe laat zouden afspelen.

Na het ophangen van mijn jas viel ik zowat in de armen van een man die heel hard ‘Hans!’ riep en enthousiast begon te vertellen over de voorstelling ter ere van de Vlaamse reus JMH Berckmans (nadat hij eerst De Nieuwe Contrabas podcast had bewierookt). Halverwege zijn lofzang stelde hij zich voor als ‘Vitalski’, en omdat ik nog geen keuzes had gemaakt liep ik hem maar achterna, een paar trappen op, naar de zaal van het Berckmans-event, niet wetende dat de zich Vitalski noemende figuur een van de hoofdmoten van dat festijn zou zijn en in retrospectief dus zelfpromotie had bedreven.

Het eerbetoon aan Berckmans was geheel in stijl met diens proza: vol rafelranden, losse eindjes, geknoei met techniek, maar ook met een jonge acteur die Berckmans had ontdekt, er idolaat van was en op prachtige wijze citaten voorlas uit het onlangs verschenen, vuistdikke Verzameld Werk. In mijn hoedanigheid van verslaggever keek ik tijdens de tweede helft van deze voorstelling met steelse blikken op mijn telefoon om het optreden van Edouard Louis, waar ik eigenlijk voor gekomen was, toch alsjeblieft niet te missen. 

Ik lees de boeken van de jonge, Franse rockster-van-de-literatuur graag, ik had hem eerder in Utrecht (ILFU) al een interview zien geven en nu, om mijzelf onduidelijke redenen, wilde ik me nóg een keer onderwerpen aan zijn marxistische wereldbeeld. Nee, met dat ‘onduidelijk’ lieg ik… Louis heeft net een nieuw pamflet uit – ‘Wat te doen met de literatuur?’ – en ik hunkerde blijkbaar naar tekst en uitleg bij zijn in een preview beschreven stelling, namelijk dat ‘het literaire veld’ een normatief, door de bourgeois-moraal gedomineerd systeem is dat emoties en sentiment afwijst. 

Laten we zeggen dat mijn nieuwsgierigheid naar een jonge, gedreven polemist het won van mijn scepsis jegens het marxisme. Al waarschuwde Marc Vleugels (de naamgever van de gelijknamige eenmans-uitgeverij) voor ik de zaal binnenging dat het ‘allemaal theater’ was wat die Louis zou gaan op- en aanvoeren. En eerlijk, hij zat er niet ver naast.

Omdat Louis inderdaad een rockster is worden zijn gesprekspartners, die als interviewers staan aangekondigd, automatisch kleine muisjes die zich aan de voeten van Louis werpen; dat was in Utrecht zo, en dat was in de Koninklijke Schouwburg te Den Haag opnieuw zo (ene Anna Luyten was ditmaal het muisje van dienst). 

Louis begon te doceren dat het lichaam van zijn familie, en dus ook dat van hemzelf, ‘politiek’ is. Dat de bezuinigingen van perfide staatsmannen als Sarkozy en Macron het leven van zijn vader (en niet alleen dat van zijn vader) aantoonbaar nóg miserabeler hebben gemaakt. Dat de werkende klasse het slachtoffer is van een eindeloze reeks uitsluitingsmechanismen, en dat literatuur min of meer de
plicht heeft die mechanismen in kaart te brengen, en daarmee een gevechtshouding dient aan te nemen.

De romans van Louis zijn een persoonlijke ‘wraak’, vertelde hij, op de uitsluiting die hij als jonge homo uit een arbeidersmilieu in Noord-Frankrijk heeft ondervonden. En passant herinnerde hij eraan dat al zijn literaire helden (van Sartre tot De Beauvoir, van Faulkner tot Duras) uit ‘gegoede klassen’ komen, dat literatuur een overtreffende trap van onderdrukking vormt binnen de kunsten (‘veel meer dan theater en muziek’) en het wachten was eigenlijk op een concrete oproep tot literaire revolte – die niet kwam.

Maar, vertelde Louis, aan zijn lust tot demonstreren had het de afgelopen weken niet gelegen. Wonende in hartje Parijs washij zo’n beetje overal mee meegelopen en had er vervolgens over geëssayeerd. Interviewer Luyten luisterde onbewogen naar het college, af en toe een voorzetje afleverend die Louis dan met hernieuwde energie inkopte. Wel duizend interessante vragen schoten mij te binnen (‘doet de arbeidersklasse in jouw ogen dan zelf nooit iets verkeerd?’) maar te vrezen valt dat Luyten en het publiek al tot de conclusie waren gekomen dat ook zij stiekem neerkeken op mensen die van kickboksen, schelden, realityseries en McDonalds houden. En dat ze eerst aan zelfonderzoek moesten gaan doen alvorens het de literaire-woordvoerder-van-het-proletariaat lastig te maken.

Om tien voor tien ‘s avonds, na Louis, vertelde het programma mij dat de koek grotendeels op was, hetgeen verklaarde waarom grote drommen zich linea recta van de door Louis geschetste, Noord-Franse hel naar de garderobe bewogen. En al of niet in de kroeg nog zouden gaan napraten over wie zij zelf in hun leven hadden uitgesloten. En of ze nu wel of niet onderdeel waren van een onderdrukkende kunstvorm, de literatuur, die, zoals Louis had beweerd, met pejoratieve kwalificaties als ‘sentimentalisme’ en ‘overschot aan pathos’ haar afkeer van emoties en de lagere klassen, en daarmee haar onmacht en kwade trouw, tentoonspreidde.

Resumerend: ik kan en wil een literair festival niet verplichten een literaire rockster een spiegel voor te houden, in het geval van Louis de spiegel van het Frankrijk dat bij de volgende verkiezingen naar het radicaal-rechts van zijn ouders neigt, in plaats van naar het doctrinaire marxisme dat hijzelf predikt. Maar doe je dat niet, dan krijg je inderdaad (dank je, Marc Vleugels) drie kwartier ‘theater’.

O ja, ik weet het: dat bezoekers liever te maken hebben met een gedreven ‘meester’ als Louis die, ononderbroken, marxistische zweepslagen op hen laat neerdalen dan dat ze – ‘helaas’ zeg ik tegen Marc Vleugels – drie vertalers op een podium de correcte translatie van een dichtregel woord voor woord zien bediscussiëren.

Ssssjtttt! 

De bourgeoisie wil af en toe lekker afgerost worden. Louis doet dat afrossen met verve. En wat ‘journaliste, filosofe, literatuur- en theaterwetenschapper’ Anna Luyten, de interviewer, daaraan toevoegde? Ze zweeg vooral. En liet de rospartij tot volle wasdom komen. 

Wat mij betreft haalt de podiumpersoonlijkheid Edouard Louis het niet bij de schrijver. En werkte zijn marxistische sprookje een stuk beter als verklaringsmodel voor zijn eigen oeuvre dan voor de politieke realiteit anno 2026.