Een boek dichtslaan kan samenvallen met het moment dat je tegen jezelf zegt: ‘Het zal niet slecht zijn. Maar aan mij ging het voorbij.’ Dat is wat ik tegen mezelf murmelde toen ik, op aanraden van een super coole vriendin, de nieuwe roman Beneden in het dal van de Italiaanse succesauteur Paolo Cognetti (1978) ter hand nam en het vrij snel daarna uitlas. Ook na lezing van zijn doorbraakroman, De acht bergen, werd ik bezocht door zo’n zelfde type onverschilligheid. Omdat ik in zekere zin voor de tweede keer een vergeefse poging deed enthousiast te raken over Cognetti en informatie over het niet-ontstaan van een klik tussen lezer en auteur ook belangrijke informatie kan bevatten, hierbij een korte beschrijving van het blauwtje dat ik bij Cognetti liep, en hij bij mij.
Om te beginnen zijn de zinnen van Cognetti – sorry dat ik ’t zeg – saai, egaal en voorspelbaar, alsof hij proza nastreeft dat net zo natuurlijk naar het einde toestroomt als een rivier naar de zee. Ik val daarbij in slaap. Niet alleen komt de natuur in de ongetwijfeld prachtige Dolomieten dankzij die onmiskenbaar kabbelende stijl – voor mij! – niet tot bloei, ook de personages lijken een leven af te wikkelen dat weliswaar niet geheel van incidenten gespeend is (er komen er een aantal ter sprake), maar over het algemeen toch niet verder komt dan de spanningsboog van groeiend gras. Dat de vader van de twee hoofdpersonages, Luigi en Fredo, niet ver voor hun geboorte twee bomen plant, respectievelijk een spar en een lariks, zou wel eens een plaatsvervangende wens van de auteur zelf kunnen zijn: het personage als een in de natuur ingebedde verschijning.
De consequentie van deze stijlkeuze, of voorkeur, is dat zowel de verhouding tussen de twee broers, alsmede hun gesuggereerde conflict over een geërfd huis, mij koud laat (als bomen groeien ze toch wel door). Ook de terugblikken op de tijd dat hun vader nog leefde en op de zomer van 1979, waarin de broers kennismaken met wat later de vrouw van Luigi zal worden, weten me amper te boeien. Of Cognetti er bewust op inzet zou ik niet durven zeggen, maar afgaand op de enthousiaste reacties van recensenten en andere lezers dan ik zit zijn magie inderdaad in het tonen van de mens-als- onderdeel-van-de-natuur, met andere woorden: je kunt hoog of laag springen, maar uiteindelijk staat elk individu machteloos tegenover ‘de grotere krachten’. Een voorstelling van zaken die bij een stadse elite misschien des te indringender aankomt (en bewondering afdwingt) omdat ze zelf in hun ‘succes is een keuze’-levens opgesloten zitten, maar als uitgangspunt van enerverende fictie, zie deze roman, toch aanzienlijke beperkingen kent.
Meestal lukt het me wel ook iets positiefs over een boek te melden, en ik zou, in dit geval, kunnen zeggen dat Cognetti een fraaie sfeerschets geeft van onopvallende levens in een perifeer natuurgebied. Helaas komt die sfeerschets in mijn ogen zo matig uit de verf en blijft die zo vlak en nietszeggend, dat ik dat ‘fraaie’ beter weer kan inslikken. Als zelfs de steeds opgevoerde plannen om van het gebied een plat-commercieel wintersportoord te maken niet de geringste emotie bij me oproepen en ik het slotgedicht over bomen kappen voor het massatoerisme grotendeels voor kennisgeving aanneem, kunnen we, ongeacht de schuldvraag, rustig concluderen dat Cognetti en ik geen ‘match’ hebben.
Ik ga gauw weer eens afspreken met die super coole vriendin om te verifiëren of ik geen onmens ben, nu haar tip me zo is tegengevallen.
Geef een reactie